niedziela, 04 marca 2007 20:29
Oceń artykuł
(1 głos)

Szlaki Wodne Polski

Poniższy materiał opracowany został w 2006 roku na potrzeby Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, konsultowany jednak także przez kilka miesięcy z kolegami z innych środowisk zainteresowanych turystyką wodną. Starałem się tez konfrontować go z programami opracowywanymi w różnych, zainteresowanych resortach i innych instytucjach.

Uznać należy, iż zarówno pod względem poruszanej tematyki, jak i proponowanych działań, znacznie wykracza poza zakres klubów, oddziałów i komisji turystyki wodnej PTTK.
Pojawiła się więc propozycja powołania fundacji, z udziałem zainteresowanych organizacji, instytucji i osób, uczestniczącej w realizacji poniższego programu i pokrewnych inicjatyw. Partnerskiej do analogicznych podmiotów innych krajów (narodowych Waterways, zajmujących się informacją, promocją, wspieraniem innych inicjatyw związanych z turystyką wodną i szlakami wodnymi).
Z tego względu rekomenduję jego lekturę i zachęcam do współpracy.

Cele programu
1.    Budowa ogólnopolskiego, zintegrowanego produktu turystycznego - turystyki wodnej - na potrzeby turystów krajowych i zagranicznych.

2.    Połączenie turystyki wodnej z innymi formami turystyki oraz promocją atrakcji znajdujących się na brzegach i w ich sąsiedztwie, w tym w regionach mniej dotąd penetrowanych turystycznie.

3.    Zintegrowanie programów związanych z gospodarką wodną, ochroną środowiska oraz lepszym zagospodarowaniem dróg wodnych z programami i potrzebami turystyki wodnej.

4.    Promocja nowych dla zagranicznych wodniaków szlaków i akwenów, budzących zwiększone zainteresowanie po przystąpieniu Polski do UE. Zmiany polskiego ustawodawstwa, w celu udostępnienia polskich szlaków wodnych zagranicznym wodniakom, nie mających polskich uprawnień, by zgodnie z dyrektywami UE i ONZ respektowane były uprawnienia zagraniczne.

5.    Zwiększenie przychodów polskiej turystyki, z uwzględnieniem faktów, iż:
•    średni czas pobytu turysty wodnego jest wielokrotnie dłuższy niż przy innych formach turystyki a „koszyk usług” kupowanych w czasie pobytu znacznie bardziej zróżnicowany,
•    turystyka wodną w znacznym stopniu realizowana jest na terenach słabo zagospodarowanych i ma rosnące znaczenie dla kreowania nowych miejsc pracy i dochodów na tych terenach,
•    turystyka wodna kreuje nie tylko bezpośredni, lecz i pośredni popyt na szereg związanych z nią towarów i usług.

6.    Masowy charakter turystyki wodnej w Polsce stanowi zaplecze, procentujące regularnymi sukcesami naszych sportowców – wodniaków, w przeciwieństwie do wielu innych sportów, nie mogących wybierać z tak szerokiego grona amatorów.

7.    Turystyka wodna stymulować będzie dalszy rozwój polskiego przemysłu jachtowego (już dziś eksportującego ok. 23 tysiące łodzi rocznie) i produkcję innego sprzętu pływającego oraz związanych z pływaniem akcesoriów i wyposażenia, co daje dziś zatrudnienie kilkudziesięciu tysiącom osób.


Założenia
1.    Turystyka wodna jest samodzielnym produktem turystycznym, na który składają się długodystansowe i lokalne spływy kajakowe, rejsy żeglarskie i motorowodne, żegluga pasażerska itd. Jej uzupełnieniem są sporty wodne oraz różne formy rekreacji na wodzie.

2.    Jednocześnie stanowi element innych produktów turystycznych, w tym:
•    turystyki przyrodniczej, łącznie z unikatowymi w skali europejskiej fotosafari,
•    turystyki miejskiej, stanowiąc atrakcyjne widokowo i zapewniające wypoczynek                 poznawanie miast od strony wody,
•    związanej z poznawaniem zabytków historii, w tym także licznych twierdz i zamków oraz zabytkowych urządzeń hydrotechnicznych,
•    kulturowej, w tym związanej z różnego typu rekonstrukcjami wydarzeń historycznych i mitycznych (Wikingowie, walki rycerskie, bitwy nowożytne), festynami i folklorem (Noce Świętojańskie, Dni Odry itd.).

3.    Turystyka wodna zapewnia szeroki wybór form turystyki aktywnej, poczynając od form nie wymagających żadnego przygotowania (np. rowery wodne), po sporty ekstremalne, dostępna jest dla wszystkich grup wiekowych oraz dla osób niepełnosprawnych, w przeciwieństwie do wielu innych form turystyki aktywnej.

4.    Turystykę wodną uprawiać można praktycznie w całym kraju, ze względu na gęstość rzek, jezior naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych, w przeciwieństwie do np. turystyki górskiej (możliwej tylko wzdłuż południowych granic Polski). Szacuje się, iż w Polsce jest:
•    ok. 10 tysięcy jezior (jednak według wielu opinii co najmniej tysiąc z nich zanikło w ciągu ostatniego półwiecza), co stawia Polskę na drugim miejscu pod tym względem w Europie po Finlandii, w tym 560 ponad 100 ha, z tego 320 jezior podpiętrzonych i 27 zbiorników wielofunkcyjnych,
•    23 tysiące kilometrów rzek i 13 tysięcy potoków górskich,
•    10 tysięcy km rzek, jezior i kanałów nadających się do kajakarstwa – liczba ta rośnie, gdyż corocznie penetrowane są i wytyczne nowe szlaki, są opinie, iż dla kajakarstwa dostępnych jest już ponad 15 tysięcy kilometrów szlaków,
•    756 km dróg wodnych, 3700 km rzek żeglownych.


Drogi wodne o znaczeniu międzynarodowym
1. W Białej Księdze Europejskiej Polityki Transportowej transport wodny polecany jest jako najbardziej bezpieczny dla środowiska. Jest on jednocześnie tańszy od kolejowego – a tym bardziej od kołowego. Dlatego już dziś w części krajów Europy stanowi on 20%, a ma objąć nawet 30 % ładunków. Niestety w Polsce występuje śladowo, nie sprzyja mu ani stan dróg wodnych i skąpa ich sieć, ani rozwiązania prawne, ani prowadzona polityka transportowa. W efekcie dróg wodnych spełniających międzynarodowe wymagania mamy jeszcze mniej, niż lądowych autostrad. Z tych powodów większe jednostki pływać mogą jedynie Odrą, pomiędzy Odrą a Wisłą, na środkowej i dolnej Wiśle od Gdańska do Płocka oraz między Oświęcimiem a Krakowem a także na niektórych innych drogach wodnych i akwenach. Jednak ponieważ szlaków wodnych o głębokości ponad 50 cm (najniższe stany) jest ponad 7 tysięcy km, możliwe jest stosowanie na nich płaskodennych statków pasażerskich o zanurzeniu półmetrowym, barek mieszkalnych i innych jednostek o małym zanurzeniu.

2. W europejskich planach rozwoju europejskich dróg wodnych proponuje się trzy, prowadzące przez Polskę:
•    E-30, czyli Odra od Ostrawy do Szczecina,
•    E-40, czyli Wisłą od Gdańska do Warszawy a następnie Bugiem do granicy wschodniej i dalej, po Morze Czarne,
•    E-70, czyli z Niemiec przez Wartę, Noteć, Kanał Bydgoski, Wisłę i Zalew Wiślany po Kaliningrad.

3. Już ponad 100 lat temu rozważane były także inne projekty, w tym:
•    połączenia Wisły (Krakowa) z Odrą a tej z Dunajem. Plany te jednak skończyły się wraz z monarchią austro-węgierską, choć pamiątką po nich są krakowskie bulwary,
•    połączenia Jezior Mazurskich z Pregołą i Kaliningradem Kanałem Mazurskim, którego budowa przerwana została w czasie II wojny światowej,
•    połączenia Pojezierza Iławsko-Ostródzkiego ze Szlakiem Wielkich Jezior Mazurskich. Byłoby to jednocześnie najkrótsze powiązanie Mazur z Bałtykiem i stworzenie kolejnej, wielkiej pętli wodnej, z uwzględnieniem istniejącego szlaku Narwią między Mazurami a Warszawą, także z komunikacją przez granice Kanałem Augustowskim i Mazurskim.

4. Polska jest (lub może być) połączona szlakami wodnymi z innymi krajami, w tym:
•    Odrą - dostępny dla kajakarzy odcinek czeski i graniczny z Czechami, następnie dostępny dla wszystkich form turystyki wodnej i ruchu towarowego graniczny odcinek polsko-niemiecki, z kanałami z Odry na zachodnie drogi wodne oraz Wartą i Notecią prowadzącymi w głąb Polski,
•    Bałtykiem, wraz z zalewami Szczecińskim i Wiślanym, prowadzącymi do zachodnich i wschodnich sąsiadów,
•    Jeziorem Orawskim i Dunajcem dostępnym dla małej turystyki wodnej ze Słowacją,
•    Kanałem Augustowskim łączącym Polskę z Białorusią i Litwą (dziś szlak głównie kajakowy),
•    Kanałem Mazurskim łączącym z obwodem kaliningradzkim i Litwą (propozycje udrożnienia co najmniej dla ruchu kajakowego),
•    Bugiem i poprzez dawny Kanał Królewski – z Białorusią i Ukrainą oraz całym wschodnim systemem dróg wodnych.

5. Inne ważne szlaki to:
•    Wisła nie tylko dolna i środkowa, ale i od Warszawy do Oświęcimia, po ujście Przemszy, gdzie zaczyna się Wisła żeglowna,
•    Wybrzeże Bałtyku,
•    Droga wodna Kanałem Elbląskim na Pojezierze Ostródzko-Iławskie, jako część tzw. Pętli Toruńskiej, prowadzącej z Pojezierza na Wisłę, koło Golubia Dobrzynia i Torunia
•    Szlak Wielkich Jezior Mazurskich,
•    Droga wodna z Warszawy Narwią na Mazury,
•    Pętla Wielkopolska, obejmująca Noteć, Wartę, oraz towarzyszące im kanały i jeziora.

Specyfika turystycznych szlaków wodnych
1.    Lokalizacja tych szlaków w przeciwieństwie do np. pieszych, rowerowych czy konnych jest całkowicie zdeterminowana istniejącym układem rzek, kanałów i jezior i nie ma swobody ich wytyczania,

2.    Jednocześnie korzystanie z nich uzależnione jest od stanu infrastruktury wodnej (układ zapór, śluz, jazów), drożności drogi wodnej oraz instalacji nad wodą (mosty wodne, kolejowe, rurociągi, sieci energetyczne), sezonowych zmian stanu wód,

3.    Bardzo istotna jest tu (szczególnie dla żeglarstwa i żeglugi pasażerskiej) ciągłość szlaku – jedna przeszkoda może całkowicie wyeliminować szlak z dalszego użytkowania pasażerskiego, zaś omijanie jej dla jachtów żaglowych i motorowych jest bardzo skomplikowane, czasochłonne i kosztowne (slipowanie, korzystanie z dźwigów, transportu lądowego),

4.    W sąsiedztwie szlaków wodnych jest idealne miejsce na wytyczanie innych szlaków - pieszych, rowerowych i konnych, w związku z ich rozdziałem od dróg tranzytowych z ruchem ciężarowym, atrakcyjnością widokową i przyrodniczą oraz możliwością korzystania ze wspólnej infrastruktury noclegowo-gastronomicznej (sieć stanic wodnych, marin, innych przystani), z możliwością organizowania kombinowanych imprez turystycznych, łączących turystykę pieszą i rowerową z odcinkami spływów kajakowych i rejsów pasażerskich.

5.    Turystyka wodna (np. kajakarstwo) stanowi najmniej ingerujący w środowisko sposób zwiedzania terenów przyrodniczo cennych, szlakami naturalnymi, nie zaś drogami sztucznie i trwale je przecinającymi.

6.    „Duża” turystyka wodna (jachty, statki pasażerskie) bez większych kolizji koegzystować może z wodnym ruchem towarowym (aczkolwiek ten występuje dziś w Polsce na bardzo małą skalę), korzystając ze wspólnej z nim infrastruktury, stanowiąc także szansę na ożywienie obumarłych często portów, stoczni, zimowisk statków itd.

Uczestnicy turystyki wodnej
1.    60% populacji Unii Europejskiej mieszka w odległości mniejszej niż 15 km od szlaków żeglownych. W Europie pływa po wodach śródlądowych 6,3 mln jachtów, na pokładach których żegluje około 10 mln ludzi.

2.    Żeglarstwo – szacuje się, iż w Polsce żeglarstwo uprawia ok. 2 miliony osób – zarówno w klubach (PZŻ – 800 klubów, Yacht Kluby, kluby PTTK, LOK, ZHP, innych organizacji), jak i indywidualnie. Jeszcze większa jest ilość żeglarzy w innych krajach europejskich – np. w Niemczech jest 125 tysięcy jachtów żaglowych, we Francji 190 tysięcy, zaś w Szwecji samych łodzi do 12 m długości jest ponad 1,2 mln.

3.    Motorowodniactwo – obok klubów zrzeszonych w Polskim Związku Motorowodnym i Narciarstwa Wodnego istnieje wielu indywidualnych armatorów, także wypożyczalnie oraz szeroki wachlarz jednostek, od małych motorówek po duże i luksusowe motorowe jachty morskie. Zwrócić należy uwagę, iż w Europie jest jeszcze większa ilość jachtów motorowych, niż żaglowych, np. w Niemczech 300 tysięcy a we Francji 570 tysięcy. Jak z samej nazwy związku wynika, z motorowodniactwem związane jest narciarstwo wodne, rośnie też szybko ilość skuterów wodnych. Dodać należy, iż większość turystycznych wędrówek szlakami wodnymi odbywa się „na silniku”, dotyczy to także jachtów żaglowych a także bardzo popularnych w Europie Zachodniej barek mieszkalnych, których warianty o mniejszym zanurzeniu mogą być ofertą wypożyczalni na różnych naszych szlakach i akwenach (Mazury, Pętla Wielkopolska, Pojezierze Iławsko-Ostródzkie itd.)

4.    Kajakarstwo i wioślarstwo – jest to szeroki wybór form turystyki i dyscyplin sportu, łącznie z ekstremalnymi spływami górskimi rzekami, pływaniem canoe, różnymi typami łodzi z wieloosobową obsadą. Najliczniejszą organizacją jest Polski Związek Kajakowy oraz pion kajakowy PTTK. Szacować należy, iż kajakarstwo i wioślarstwo uprawia (co najmniej okazjonalnie) znacznie większa ilość osób niż żeglarstwo.

5.    Wymienić można jeszcze wiele form turystyki wodnej, rekreacji i sportów wodnych, łącznie z nurkowaniem z jednej strony, a wędkarstwem z drugiej, także np. windsurfing, bojery...

6.    Żegluga pasażerska. Nie omawiamy tu rejsów morskich statków pasażerskich i turystycznych i promów oraz wodolotów, pływających pomiędzy Polską a innymi państwami. Do turystyki krajowej zaliczyć natomiast można przybrzeżną (nad Bałtykiem, na Zalewie Wiślanym i Szczecińskim) turystyczną żeglugę pasażerską. Nowym i wyraźnym zjawiskiem jest przekształcanie kutrów rybackich w jednostki pasażerskie, w części przypadków z ich historyczną stylizacją. Żegluga pasażerska rozwinięta jest na odcinkach ujściowych Wisły i Odry, a także na samej Odrze, dostępnej (kanałem) aż po Gliwice. W przypadku Wisły, dostępna jest dla rejsów pasażerskich od ujścia po Płock, okazjonalnie do Warszawy, pomiędzy Warszawą a Zalewem Zegrzyńskim oraz pomiędzy Krakowem a Oświęcimiem (bez zorganizowanej na tym odcinku żeglugi, choć stanowiłaby cenne uzupełnienie oferty tych dwóch szczególnie ważnych w polskiej turystyce destynacji). Występuje też lokalnie na innych odcinkach rzeki, np. Sandomierz, Kazimierz Dolny, Jezioro Włocławskie, Bydgoszcz, Toruń. Najbardziej popularne turystycznie są szlaki na Warmii i Mazurach, poczynając od Kanału Elbląskiego i Pojezierza Ostródzko-Iławskiego, przez Wielkie Jeziora Mazurskie po Kanał Augustowski.

7.    Widoczny jest wzrost zainteresowania władz lokalnych i indywidualnych przedsiębiorców uruchamianiem różnych form pasażerskiej żeglugi lokalnej, poczynając od wzorowanych na Dunajcu tratew przez tramwaje wodne po gondole i stylizowane łodzie Wikingów. Także przeprawy promowe obok funkcji komunikacyjnych coraz częściej stanowią atrakcję turystyczną.


Zarządzanie drogami wodnymi i akwenami
oraz gospodarowanie na nich

1.    Dotąd sprawy wodne znajdowały się w gestii wielu ministerstw – Środowiska, Rolnictwa, Transportu, Skarbu Państwa oraz Finansów. Ostatnio również Ministerstwa Gospodarki Morskiej, zainteresowanego objęciem funkcji koordynatora działalności także na wodach śródlądowych oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego.

2.    W lipcu 2006 roku rozpoczął działalność Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, któremu podlegać zaczęły Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej mające dotąd znacznie mniejsze uprawnienia i możliwości działania, niż pokrewne instytucje w innych krajach UE, którym powierzono kompleksowe zarządzanie i gospodarowania wodami śródlądowymi. Poza strukturą KZGW pozostały jednak Wojewódzkie Zarządy Melioracji i Urządzeń Wodnych, odpowiedzialne za znaczną część nie tylko mniejszych cieków wodnych, lecz także rzek i urządzeń hydrotechnicznych, wały przeciwpowodziowe, mniejsze zbiorniki wodne itd. Dla użytkowania wód istotne znaczenie ma także Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, nie tylko zajmujący się pomiarami, ale koordynujący całość spraw hydrologii Polski. Trudno więc powiedzieć, iż pojawił się wreszcie jeden gestor, ze stosownymi uprawnieniami i możliwościami finansowo-organizacyjnymi. Tym bardziej potrzebne jest uzgadnianie planów i działań ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym organizacjami i instytucjami reprezentującymi interesy turystyki.

3.    Ramowa Dyrektywa Wodna Komisji Europejskiej także Polskę zobowiązuje do przygotowania do 2009 roku dla rzek „Planu zagospodarowania dorzecza”, a następnie aktualizowania co 6 lat. Te plany opracowywane powinny być także z uwzględnieniem potrzeb turystyki wodnej – oraz z udziałem jej specjalistów. Przy rosnących ilości różnego typu opinii i projektów, wiele z nich powstaje i funkcjonuje niezależnie od pozostałych, z ograniczonym obiegiem informacji - a tym bardziej opracowań syntetyzujących, zarówno plany lokalne, regionalne jaki i ogólnokrajowe.

4.    Przygotowywane są programy na lata 2007-2013, dotyczące także transportu, rozwoju regionalnego, ochrony środowiska itd. – w części tylko uwzględniające potrzeby turystyki. Realizowane mają być z największym jak dotąd udziałem środków UE. W ramach powyższego materiału nie tylko postuluje się bezpośredni udział turystyki wodnej w podziale środków, lecz i uwzględnienie jej przy realizacji pozostałych inwestycji, by uniknąć w przyszłości dodatkowych wydatków lub niemożliwych już do usunięcia przeszkód.

5.    Z wyjątkiem Odry większość dróg wodnych, nawet o znaczeniu międzynarodowym, nie jest drożna (co najmniej na niektórych odcinkach) dla jednostek powyżej pół metra zanurzenia – co praktycznie uniemożliwia dotarcie z innych krajów np. na Mazury czy do Krakowa większych jachtów żaglowych i motorowych oraz jednostek pasażerskich. Stąd, zgodnie z zaleceniami UE, za najważniejsze uznać należy udrożnienie dróg wodnych pomiędzy zachodnią granicą Polski a wschodnią, w tym Mazurami. Równorzędnie traktując poprawę zagospodarowania dwóch głównych rzek Polski, Odry i Wisły, mających znaczenie dla ruchu wodnego nie tylko wewnątrzpolskiego, zarówno turystycznego, jak i towarowego.

6.    Na dzień dzisiejszy Polska nie istnieje w europejskich ofertach wycieczkowej śródlądowej żeglugi pasażerskiej, które na zachodzie kończą się na Berlinie, na wschodzie zaczynają od Petersburga, na południu biegną Dunajem i jego dopływami. Najbardziej ambitną próbą ostatnich lat było uruchomienie stałych rejsów pasażerskich z Gdańska do Warszawy, ze zwiedzaniem szeregu bardzo atrakcyjnych miast na szlaku. Mimo błyskawicznej sprzedaży miejsc na statku „Fryderyk Chopin” międzynarodowym turystom, tylko raz udało się dopłynąć do Warszawy, ze względu na fatalny stan szlaku między Jeziorem Włocławskim a stolicą. Trudno rokować, czy i kiedy zrealizowany zostanie projekt pogłębienia i udrożnienia szlaku Wisły aż do Krakowa (Oświęcimia), by dostępny był nie tylko dla jachtów, lecz i jednostek pasażerskich o mniejszym zanurzeniu.

7.    Dotychczas inwestycje i eksploatacja dróg wodnych w Polsce w niedostatecznym stopniu uwzględniają potrzeby ruchu turystycznego. Świadczą o tym wielkotowarowe śluzy na kanałach, brak przepraw dla małego ruchu turystycznego na wielu innych zaporach (np. w Dębem przy Zalewie Zegrzyńskim), brak infrastruktury turystycznej przy śluzach i niekorzystny dla turystów system opłat za korzystanie z nich W sumie przepłynięcie zaniedbanego i pozbawionego infrastruktury szlaku kosztuje drożej, niż jazda sąsiednią autostradą.

8.    Na drogach i mniejszych szlakach wodnych są liczne przeszkody naturalne i sztuczne pod wodą, na wodzie i nad wodą, w tym zbyt niskie mosty (dotyczy to nawet Kaskady Górnej Wisły, stosunkowo nowej inwestycji). Przy spadku transportu towarowego na polskich drogach wodnych turyści są dziś głównymi ich użytkownikami. Tymczasem np. w Wielkiej Brytanii naturalne i sztuczne (kanały) drogi wodne dzięki turystyce wodnej zyskały właściwe zagospodarowanie, możliwość utrwalenia i promocji dziedzictwa materialnego i kreowania z turystyki istotnych dochodów dla lokalnych społeczności.

9.    Wiele istniejących i planowanych sztucznych zbiorników wodnych wyłącza się z ruchu turystycznego, ograniczając ich funkcje wyłącznie do potrzeb gospodarki wodą (zabezpieczenie przeciwpowodziowe, poprawa retencji, pobór wody dla aglomeracji). Oczywiście prostsze jest zakazanie uprawiania turystyki i sportów wodnych, niż godzenie różnych interesów.

10.    Pozytywne skutki dają natomiast fundusze przeznaczane na rekultywację terenów poprzemysłowych. Trwa obecnie zalewanie koło Dąbrowy Górniczej ogromnego wyrobiska po piasku, gdzie powstanie już czwarte jezioro Pogoria, o powierzchni ponad 550 hektarów i ok. 8 km długości (niestety bez drożnego dla żeglarzy i kajakarzy połączenia z jeziorem Pogoria I, gdzie rozwinięta jest już infrastruktura turystyki wodnej). Jeszcze większy i głębszy zbiornik powstanie w wyrobisku kopalni węgla brunatnego w Bełchatowie, mającym już stoki narciarskie na górze usypanej przez lata z ziemi odrzucanej znad pokładów węgla.

11.    Następuje wyraźny wzrost zainteresowania samorządów lokalnych budową zbiorników małej retencji, z jednoczesnym traktowaniem ich jako centra sportów wodnych i turystyki, zarówno dla mieszkańców okolicznych miejscowości, jak i zwiększających atrakcyjność turystyczną.

12.    Władze lokalne i inni gestorzy brzegów za główne przeszkody rozwoju infrastruktury wskazują obok finansów bardzo skomplikowany i czasochłonny tryb uzgodnień zezwoleń na budowę wszelkiego rodzaju przystani, zaniedbania w utrzymaniu dróg wodnych, niechęć gestorów śluz (a także wielu nieczynnych portów, zimowisk statków, stoczni rzecznych) wobec propozycji udostępniania ich na potrzeby ruchu turystycznego. Dodatkowo dodać można brak gotowych, maksymalnie powtarzalnych projektów przystani pasażerskich i jachtowych oraz stanic kajakarskich, wraz z ich infrastrukturą nie tylko na wodzie, lecz i na brzegach. To także przedłuża inwestycje, zwiększa ich koszty i pogarsza funkcjonalność, gdyż każdy projekt przygotowywany jest, jakby miał być w pełni unikatowy.

Główne zadania związane z zagospodarowaniem turystycznym szlaków wodnych Polski
Zadanie 1. Współpraca w udrażnianiu i przystosowywaniu do potrzeb turystyki dróg wodnych w Polsce:
•    pogłębianie i oczyszczanie szlaków i dróg wodnych,
•    usuwanie naturalnych i sztucznych przeszkód pod wodą, na wodzie i nad wodą,
•    uporządkowanie przepisów i ich egzekwowanie w celu zapewnienia drożności i dostępności dla turystyki szlaków wodnych - wysokości mostów, innych instalacji, ograniczenia grodzenia brzegów, planowanie „przenosek” dla kajaków, śluz turystycznych lub pochylni bądź wózków transportowych dla jachtów i małej żeglugi pasażerskiej. Kiedyś możliwy był transport wózkami sprzętu wodnego między Jeziorem Koronowskim a Brdą i ogólnokrajowym systematem szlaków wodnych. Budowa pochylni (lub linii dla wózków) przy zaporze w Dębem umożliwiłaby nie tylko ulepszenie szlaku z Wisły na Bug i Narew, ale i stworzyła wyjątkowo atrakcyjną warszawską pętlę wodną, obejmującą Kanał Żerański, Jezioro Zegrzyńskie, ujściowy odcinek Narwi, Wisłę podwarszawską i warszawską.

Zadanie 2. Modernizacja i rozbudowa sieci stanic wodnych i przystani na głównych szlakach wodnych Polski:
•    wytyczenie sieci, budowa nowych i modernizacja istniejących, zarówno mających prywatnych, jak i publicznych gestorów,
•    wprowadzenie preferencji (także w systemach dotowania i kredytowania) dla takich obiektów, służących nie tylko turystyce specjalistycznej, ale ogółowi turystów a także sportom i rekreacji mieszkańców,
•    wypracowanie przynajmniej dwóch rekomendowanych zestawów wymagań infrastruktury brzegowej i lądowej – „europejskiej” i krajowego minimum,
•    opracowanie standardowych projektów i technologii akceptowanych przez właściwe służby,
•    włączenie Polski do kategoryzacji tych obiektów w krajowym systemie powiązanym np. z niemieckim systemem „żółtej fali”,
•    tworzenie punktów informacji turystycznej wodno-lądowej.

Zadanie 3. Wytyczanie i oznaczanie dróg wodnych oraz szlaków turystycznych im towarzyszących:
•    przyjęcie programu zintegrowanych (wodno-lądowych) szlaków turystycznych wraz z zasadami ich wytyczania i oznaczania, także w europejskim systemie „żółtej fali”,
•    zapewnienie bieżącego nadzoru nad stanem szlaków i ich oznaczaniem (kol. Marek Lityński oznaczając szlak Sanu wprowadził innowację – opiekuna czy też gospodarza szlaku (jego odcinka), odpowiedzialnego za odnawianie oznaczeń i wymianę zniszczonych tablic informacyjnych),
•    doradztwo dla samorządów lokalnych, związków miast i gmin oraz innych podmiotów w opracowywaniu szlaków,
•    łączenie opisywania szlaków w terenie z wydawnictwami drukowanymi i materiałami elektronicznymi.

Zadanie 4. Zaopatrzenie w sprzęt pływający
•    na polskim rynku istnieje duży wybór kajaków, łodzi wiosłowych, jachtów żaglowych i motorowodnych. Istnieją tu co najwyżej bariery cenowe, zarówno dla indywidualnych nabywców, jak i dla klubów i ośrodków,
•    wyraźnie jednak zmniejszyła się ilość dużych jachtów morskich, ze względu na znaczny koszt ich budowy, remontu i eksploatacji,.
•    zauważalny jest wyraźny brak jednostek na potrzeby pasażerskiej żeglugi śródlądowej – poczynając od rowerów wodnych, przez łodzie i statki na potrzeby żeglugi lokalnej, kończąc na statkach o małym zanurzeniu, w tym hotelowcach, mogących obsługiwać rejsy wielodniowe, krajowe i transgraniczne,
•    okazjonalnie adaptowane są na te cele stare holowniki i inne jednostki, co zdecydowanie nie wystarcza na potrzeby istniejącego popytu,
•    pożądane są tu zarówno nowe oferty producentów, jak i instrumenty ekonomiczne, pozwalające na leasing, kredytowanie i dotowanie takich zakupów.

Zadanie 5. Dokumentacja kartograficzna:
•    opracowanie zestawu map głównych szlaków wodnych i akwenów o różnej rozdzielczości (skali) wraz z towarzyszącą im infrastrukturą - na różny użytek,
•    każdy lokalny materiał zawierałby mapę szlaku z powszechnie stosowaną legendą i piktogramami turystycznymi oraz część wymienną, gdzie zamieszczane byłyby opisy w różnych językach,
•    w innym przypadku ten wymienny moduł może zawierać prezentację mariny lub stanicy wodnej, klubu, miejscowości, powiatu czy związku gmin…
•    zamieszczanie ich w Internecie do pobrania i kompletowania w ten sposób „prywatnych” przewodników po wybranych trasach,
•    wersja elektroniczna (internetowa) pozwalałaby na szybką aktualizację, stosowanie zmiennej szczegółowości map i opisów itd.
•    wersje do druku mogłyby składać się na przewodniki po danym szlaku, regionie, z uzupełnieniem o opisy ogólnoturystyczne, bazę teleadresową, atrakcyjne zdjęcia itp.
•    w formie afiszowej i plakatowej byłoby to zaproszenie na różnego typu regaty, spływy, wianki świętojańskie, inne imprezy zarówno specjalistyczne, jak i masowe,
•    te same materiały byłyby dostępne, najlepiej w układzie kolejnych plakatów/plansz pokazujących w różnej rozdzielczości szlaki wodne Europy – sieć głównych szlaków wodnych Polski – Wisła wraz z dorzeczem (lub Odra, Mazury, Bałtyk, najbliższe szlaki wodne i akweny, plan miejscowości i mariny/przystani) i mogłyby znaleźć się w punktach Informacji Turystycznej, marinach, przystaniach żeglugi pasażerskiej itd.

Zadanie 6. Promocja i udostępnianie informacji o szlakach wodnych Polski:
Istnieje wiele czasopism specjalistycznych (lub działów w innych), drukowanych publikacji ogólnokrajowych i lokalnych, serwisów internetowych oficjalnych lub prywatnych

1.    Internet:
•    Uruchomienie i prowadzenie wielojęzycznego portalu „Polskie Szlaki Wodne – Polish Waterways” z opisami szlaków, mapami o zmiennej rozdzielczości, relacjami, polecanymi wydarzeniami,
•    Powiązania z innymi serwisami lokalnymi i międzynarodowymi.

2.    Prezentacje multimedialne:
•    Całości szlaków wodnych, także wybranych szlaków i akwenów, województw.
•    Tematyczne – żegluga pasażerska, jachty żaglowe i motorowe, kajaki, inne sporty wodne,
•    W powiązaniu z innymi produktami turystycznymi – fotosafari/turystyka przyrodnicza, zabytki na wodzie i nad wodą, turystyka miejska, kulturowa,
•    Kalendaria wydarzeń na wodach i brzegach.

3.    Wydawnictwa drukowane:
•    Jak wyżej,
•    Skrócone, wielojęzyczne przewodniki po szlakach wodnych,
•    Poradniki dla planujących inwestycje - wzorcowe projekty stanic, przystani i portów, infrastruktura towarzysząca w standardzie europejskim i podstawowym, krajowym, zasady kategoryzacji itd.

4.    Materiały źródłowe dla zagranicznych mediów:
•    Jak wyżej, serwisy zdjęciowe, tłumaczenia materiałów,
•    Zaproszenia i relacje z wydarzeń,
•    Informatory teleadresowe.

5.    Informacja Turystyczna:
•    Materiały dla istniejących punktów IT i tworzenie nowych, w sąsiedztwie przystani,
•    Doradztwo w zakresie prowadzenia IT turystyki wodnej w powiązaniu z pozostałą informacją turystyczną.

6.    Informacja w terenie:
•    Znakowanie szlaków,
•    Oznaczanie przeszkód i udogodnień na szlakach,
•    Mapy, plansze, tablice informacyjne w stanicach wodnych i przystaniach,
•    Informacje o atrakcjach turystycznych i ważnych dla wodniaków usługach.

Zadanie 7. Przedsięwzięcia promujące polskie szlaki wodne:
1.    Scenariusz (kalendarium) rekomendowanych co roku wydarzeń na głównych szlakach wodnych.

2.    Promocja unikalnych przedsięwzięć.

3.    Udział w międzynarodowych targach i innych ważnych dla wodniaków wydarzeniach.

4.    Organizacja zagranicznych i krajowych wystaw, w tym pływających, odwiedzających różne miasta.

5.    Kolportaż materiałów multimedialnych, prowadzenie księgarni wysyłkowej.


Forma prawno-organizacyjna
Z dotychczasowych dyskusji wynika, iż optymalnym rozwiązaniem byłoby powołanie fundacji „Polskie Szlaki Wodne – Polish Waterways”, z udziałem organizacji zajmujących się turystyką i sportami wodnymi, ogólnoturystycznych i regionalnych, także instytucji państwowych i samorządowych, innych zainteresowanych podmiotów i osób.

Koordynacja
1.    Pod względem infrastruktury gospodarki wodnej – Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej we współpracy z zainteresowanymi resortami,

2.    Pod względem infrastruktury turystycznej – Polskie Towarzystwo Turystyczno- Krajoznawcze - jako największa i najbardziej uniwersalna, ze stosownym doświadczeniem i zapleczem organizacja turystyczna, także we współpracy z innymi partnerami,

3.    Pod względem promocji turystycznej – Polska Organizacja Turystyczna


Współpraca
1.    Minister właściwy dla turystyki
2.    Minister Rozwoju Regionalnego
3.    Minister Środowiska
4.    Minister Gospodarki Morskiej
5.    Minister Rolnictwa
6.    Polska Organizacja Turystyczna
7.    Polska Agencja Rozwoju Turystyki
8.    Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Inni partnerzy
1.    Organizacje związane z wodą, w tym: Polski Związek Żeglarski, Polski Związek Kajakowy, Polski Związek Motorowodny i Narciarstwa Wodnego, Liga Morska i Rzeczna, Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe itd.
2.    Instytucje związane z wodą, w tym Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej, Wojewódzkie Zarządy Melioracji i Urządzeń Wodnych
3.    Regionalne i Lokalne Organizacje Turystyczne
4.    Samorząd szczebla wojewódzkiego, powiatowego, miejskiego i gminnego
5.    Lokalne związki miast i gmin nad szlakami wodnymi
6.    Podmioty komercyjne i niekomercyjne, będące gestorami portów, marin, przystani, stanic wodnych, śluz, Miejskie Ośrodki Sportu i Rekreacji, wypożyczalnie sprzętu pływającego i firmy czarterujące jachty, armatorzy żeglugi pasażerskiej
7.    Gestorzy obiektów będących w sąsiedztwie szlaków wodnych, stanowiących atrakcje turystyczne lub zaplecze noclegowe i gastronomiczne turystyki


Zespół ds. oznaczania szlaków wodnych
Proponuję powoływanie zespołu, którego celem jest koordynacja prac związanych z wytyczaniem, oznaczaniem i informacją na temat szlaków wodnych Polski oraz powiązanych z nimi szlaków lądowych.
W zespole obok kajakarzy i żeglarzy znajdą się przedstawiciele innych zainteresowanych komisji (w tym turystyki pieszej i rowerowej) oraz oddziałów PTTK a także inni partnerzy.
Celem zespołu jest udzielanie pomocy w przygotowywaniu projektów wytyczania i odnawiania szlaków oraz pozyskiwania środków na te cele, przygotowywanie wzorcowej dokumentacji, pozyskiwanie partnerów itd. Zespół pozyskiwać też będzie zlecenia na wytyczanie najważniejszych szlaków wodnych oraz udzielać pomocy w tworzeniu systemów i punktów informacji turystycznej, związanej ze szlakami wodnymi.
Zadania
1.    Opracowanie wzorcowej dokumentacji wniosków o dofinansowanie wytyczania i znakowania zintegrowanych (wodnych i lądowych) szlaków turystycznych,

2.    Pozyskanie do współpracy Polskiej Organizacji Turystycznej (oraz ROT, LOT), związków miast i gmin nad głównymi rzekami i akwenami, innych partnerów,

3.    Przygotowanie wniosków o dofinansowanie wybranych szlaków i ich złożenie we właściwych urzędach marszałkowskich i innych instytucjach.

4.    Opracowanie, druk i kolportaż poradnika nt. zintegrowanych szlaków turystycznych, wodno-lądowych (zasady wytyczania i oznaczania, katalog znaków, inne, niezbędne informacje),

5.    Doradztwo i wytyczenie wzorcowych szlaków wraz z towarzyszącym im systemem informacji i promocji,

6.    Współpraca z zainteresowanymi strukturami PTTK i innych organizacji – także przy wykorzystaniu opracowanych przy znakowaniu szlaków map i planów na potrzeby wydawnictw drukowanych i elektronicznych.


Zespół ds. kategoryzacji i certyfikacji stanic wodnych i przystani
Zespół działać powinien we współpracy z organizatorami konkursów typu Nagroda Przyjaznego Brzegu i Błękitna Fala, posiłkując się rozwiązaniami stosowanymi w Polsce dla kategoryzacji obiektów noclegowych, niemieckim programem Żółta Fala, innymi przepisami prawnymi i normami krajowymi i międzynarodowymi.
Celem zespołu jest upowszechnianie wśród gestorów bazy turystyki wodnej pożądanych standardów wyposażenia nabrzeży i pozostałego zaplecza, wyróżnianie obiektów spełniających już wyższe standardy i zapewnianie turystom wodnym informacji o gwarantowanych usługach na szlaku.


Zadania
1.    Wypracowanie i uzgodnienie z partnerami standardów dla „euromariny” i „eurostanicy” – spełniających wymagania ogółu wodniaków krajowych i zagranicznych oraz gwarantowanego (zalecanego) standardu minimum.

2.    Upowszechnianie ww. standardów w oparciu o doradztwo, wydawnictwa własne, inne media, imprezy targowe itp.

3.    Opracowanie katalogu zawierającego wzorcowe projekty stanic kajakarskich, marin dla jachtów, przystani pasażerskich z typową dokumentacją nabrzeży oraz wyposażenia na brzegach z częścią noclegową (pola namiotowe, campingi, hotele), gastronomiczną, handlowo-usługową, IT, sanitarną (toalety, umywalnie, ogólnodostępne kuchnie, miejsca do przekazania śmieci i innych odpadów stałych i płynnych etc).

4.    Kategoryzacja obowiązkowa obiektów będących w gestii PTTK i dobrowolna obiektów innych gestorów.


Redakcja „Polskie Szlaki Wodne – Polish Waterways”

Powołany powinien być zespół, zajmujący się prowadzeniem biblioteki, archiwum i redakcji multimedialnej zajmującej się polskimi i europejskimi szlakami wodnymi.
Zadania zespołu to:
•    Prowadzenie biblioteki, we współpracy z Centralną Biblioteką Turystyczną PTTK,
•    Elektroniczne kopiowanie zbiorów bibliotecznych i archiwalnych w celu ich lepszego udostępniania,
•    Uruchomienie i prowadzenie portalu internetowego, wielojęzycznego na temat polskich i europejskich szlaków wodnych,
•    Współpraca z krajowymi i zagranicznymi redakcjami wydawnictw drukowanych i elektronicznych,
•    Opracowywanie map, planów, aktualnych przewodników i kalendariów na potrzeby turystyki wodnej,
•    Prowadzenie księgarni wysyłkowej na potrzeby turystów krajowych i zagranicznych.

Wierzę, iż szlaki wodne i akweny są wspólne, że da się pogodzić ich gospodarcze i turystyczne zagospodarowanie. Rok temu pisząc rekomendację dla Biebrzańskiego Parku Narodowego chwaliłem dochowanie wymogów ochrony środowiska, pogodzonych z turystyką – i wylansowanie Bagien Biebrzańskich jako unikatowego w Europie „produktu” turystycznego Polski. A do Grand Prix rekomendowałem organizatorów corocznych Flisów Odrzańskich, mobilizujących władze, mieszkańców dużych miast i wiosek, do zauważenia rzeki i współżycia z nią.
Materiał ten stanowi wstępny zarys problematyki, do dyskusji, korekty i uzupełnień.
Wdzięczny będę za uwagi. I liczę na współpracę.

Mirosław Czerny
Sekretarz Jury Nagrody Przyjaznego Brzegu
Członek Prezydium Komisji Turystyki Żeglarskiej ZG PTTK
tel. 022 638.15.17, 0604 263769

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Poprawiane: poniedziałek, 24 maja 2010 20:34
Więcej z tej kategorii: « Między Odrą a Wisłą Niedługo rusza Żegluga Wiślana »

1 Komentarz