niedziela, 04 lutego 2007 08:23
Oceń artykuł
(4 głosów)

Kana Augustowski Wyróżniony

Inynieryjny fenomen drogi wodnej z XIX wieku. Obecnie gwna atrakcja turystyczna i najbardziej znaczcy zabytek regionu Augustowa, ktry kandyduje do wpisania na list wiatowego dziedzictwa kultury UNESCO. czy on dorzecza Wisy i Niemna. Ma dugo okoo 102,0km, z czego 80km na terenie Polski, 18,6km na terenie Biaorusi oraz 3,5km w strefie granicznej.

Na kanale wybudowano 18 luz, z czego 14 znajduje si na terytorium Polski, jedna w pasie granicznym i 3 na terenie Biaorusi. Powsta na bazie projektu gen. Ignacego Prdzyskiego, a jego budowa, z przerw w czasie powstania listopadowego, trwaa 15 lat (1824-1839r.).

Kana zosta zbudowany w celu stworzenia drogi wodnej do portw Morza Batyckiego z pominiciem ujcia wisy, bdcego wwczas w rkach Prus.

Tekst opracowany na podstawie stron internetowych RZGW Warszawa oraz ksiek wymienionych na kocu artykuu.

Kana eglowny na Pojezierzu Suwalskim. czy dorzecza Wisy i Niemna. Pocztek w 4,2km Biebrzy, koniec w 410km Niemna. Do miasta Augustowa poprowadzony przez tereny podmoke w kierunku pnocnym, a nastpnie w kierunku wschodnim a do koca. Na tym odcinku czy ze sob szereg malowniczych jezior (Necko, Biae, Augustowskie, Studziennicze). Dalej biegnie przez uregulowane koryto rzeki Czarnej Haczy, ktre opuszcza blisko swego wlotu do Niemna (na terenie Biaorusi). rednia gboko 1,2m. Maksymalna wyporno statkw 100t. Kada ze luz na kanale ma 42m dugoci. Stanowisko szczytowe kanau przypada w jego 52km. Rnica poziomu zwierciada wody wzgldem tego punktu wynosi 39,6m od strony Niemna i 31,2m od strony Biebrzy.

Idea budowy wielkiej arterii wodnej.

Pomys budowy drogi wodnej czcej Wis i Niemen powsta pod koniec XVIII wieku. Gwnym powodem byy pruskie restrykcje gospodarcze uniemoliwiajce spawianie polskich towarw Wis do Gdaska i restrykcje celne portu gdaskiego. W 1823r. restrykcje spowodoway tzw. wojn celn pomidzy Prusami a stron polsko-rosyjsk zakoczon pomylnie dla Krlestwa dopiero w 1825 r.

Z inicjatyw budowy Kanau Augustowskiego wyszed minister skarbu - Franciszek Ksawery ksi Drucki-Lubecki w 1822 r. Projektowany szlak mia czy Wis, przez Narew i Biebrz z Niemnem, a dalej od Niemna mia prowadzi a do ujcia Windawy do Batyku. Byo to nawizaniem do zamiarw krla Stefana Batorego z koca XVI wieku, ktry planowa uczyni z Narwi, Biebrzy i Niemna oywiony szlak wodny.
Do pomysu budowy Kanau projektantom udao si przekona cara Aleksandra II, ktry podj ostateczn decyzj o budowie.


Mapa Kanau Augustowskiego (wersja w wysokiej rozdzielczoci)

Mapa Kanau Augustowskiego

27 lipca 1824 roku przyjto i zatwierdzono projekt wykonany przez grup polskich wojskowych pod kierownictwem ppk Ignacego Prdzyskiego. Odcinek Kanau czcy Narew z Niemnem miao budowa Krlestwo Polskie, za dalsz cz - Kana Windawski - mia by budowany przez budowniczych rosyjskich.
Prace projektowe nadzorowali odpowiednio ze strony polskiej ppk Prdzyski oraz, ze strony rosyjskiej, ppk Rosner.

Obydwie grupy przygotoway dwa konkurencyjne projekty Kanau. Ostatecznie zwyciy projekt Prdzyskiego, ktry zarwno pod wzgldem technicznym jak i finansowym przewysza projekt rosyjski.

Wiosn 1823 roku W. Ks. Konstanty rozkaza Szefowi Kwatermistrzostwa Generalnego, generaowi Maurycemu Hauke, sporzdzenie projektu technicznego oraz przygotowanie do podjcia prac w terenie. Genera Hauke powierzy projektowanie i praktyczn realizacj wczesnemu ppk Ignacemu Prdzyskiemu. Oglny za nadzr powierzono generaowi Malletskiemu, jako naczelnikowi inynierii.

Ostatecznie projekt zatwierdzi rzd Krlestwa Polskiego (1824) oraz car Aleksander (1825). Prace budowlane rozpoczto w 1825r .

Do 1831 roku budow prowadzio wojsko podlege dyrektorowi Korpusu Inynierw. Po klsce powstania listopadowego inwestycj przeja instancja cywilna - Zarzd Komunikacji Ldowych i Wodnych. Do prac powrcono w 1833 roku. Caoci robt kierowa z ramienia Banku Polskiego Teodor Urbaski. Okoo 1839 roku zakoczono budow Kanau i mona byo rozpocz eglug.

Koszt Kanau przekroczy czternacie milionw wczesnych zotych polskich.
Przy budowie pracowao w okresach najintensywniejszych prac 6-7 tysicy osb. Byli to ludzie rnych narodowoci oraz okoliczni chopi, ktrzy za prac przy Kanale otrzymywali wolno (std np. nazwa jednej ze luz Swoboda).

Kana Augustowski w nocy (widok ze luzy Augustw). Fot: Dariusz Mitas

Kana Augustowski nie speni nigdy strategicznej funkcji szlaku wodnego czcego Wis z Batykiem z pominiciem Gdaska, odegra jednak ogromn rol polityczn. Prusy zrezygnoway z nakadania wysokich ce na szlaku wilanym. Zmianie ulegy warunki ekonomiczne Krlestwa Polskiego i ruch barek na Kanale pozosta niewielki. Opaty pobierane z tytuu eglugi nie pokryway biecych kosztw eksploatacji.
Decyzj Ministra Kultury i sztuki z 21.12.1968 r. Kana Augustowski na odcinku od Augustowa do granicy Pastwa wraz z zespoem budowli: luzy, jazy, mosty, obudowa brzegw, zabudowa sub obsugi, otoczenia krajobrazowego i rolinnego uznany zosta za zabytek techniki klasy I. W 1979 r. decyzj Wojewody Suwalskiego Kana Augustowski na caej swej dugoci zosta wpisany do rejestru zabytkw. Ponadto jako uznany zabytek w skali europejskiej, Kandyduje do wpisania na List wiatowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.

W marcu 1992 r. przedstawiciele rzdw i wadz terytorialnych Polski, Litwy, Estonii, Biaorusi i Ukrainy podpisali tzw. Deklaracj Wigiersk o wsppracy i wzmoeniu wysikw zmierzajcych do ochrony zasobw przyrodniczych tego regionu Europy. Deklaracja ta obligowaa Ministra Ochrony rodowiska, Zasobw Naturalnych i Lenictwa Rzeczypospolitej Polskiej oraz Ministra Ochrony rodowiska Republiki Biaoru do podjcia prac zmierzajcych do odbudowy Kanau Augustowskiego tak, aby w przyszoci mg on spenia rol drogi wodnej dla uprawiania turystyki. Pojawi si wic wyrany, zgodny impuls polityczny dla oywienia Kanau. Pomimo tego i odbywajcych si w wyniku powyszej deklaracji spotka specjalistw polskich i biaoruskich, a take szeregu inicjatyw strony polskiej, dopiero po trzynastu latach od spotkania wigierskiego, podpisane zostao w dniu 8 czerwca 2005 Porozumienie midzy Rzdem Rzeczypospolitej Polskiej a Rzdem Rzeczypospolitej Polskiej a Rzdem Republiki Biaorusi w sprawie rekonstrukcji granicznego odcinka Kanau.

W Porozumieniu obie strony zobowizay si do rekonstrukcji Kanau na odcinku:
- Kurzyniec, to jest km 81,75 , ktry wykona strona polska;
- od luzy Kurzyniec do jazu Wokuszek to jest km 83,40 , ktry wykona strona biaoruska.

Ponadto prace przygotowawcze i remont luzy Kurzyniec i jazu Wokuszek wykona strona polska, a jazu Kurzyniec i luzy Wokuszek strona biaoruska. Przywrcenie eglugi na caym Kanale Augustowskim wymaga ponadto wykonania po stronie polskiej remontu Kanau na odcinku od km 77,00 do km 80,00 oraz remontu luzy Kudrynki. Po stronie biaoruskiej konieczna jest odbudowa caego odcinka Kanau od km 83,40 do poczenia z Niemnem, to jest do km 101,20 oraz luzy i jazu w Dbrwce km 91,50, upustu Czortem w km 94,5, jazu Kurkul w km 100,00 oraz trzykomorowej luzy w Niemnowie km 101,20 wraz z budow nowej, czwartej komory z uwagi na zwikszenie si spadu w wyniku przesunicia si koryta Niemna.

Obecnie prowadzone s zgodnie z Porozumieniem prace po polskiej oraz biaoruskiej stronie Kanau Augustowskiego zwizane z rekonstrukcj granicznego odcinka Kanau.
Ponadto po stronie polskiej trwa remont luzy Kudrynki oraz odcinka Kanau o dugoci 3km.

Przewiduje si zakoczenie robt w 2007 roku.

Po stronie biaoruskiej wykonano remont odcinka Kanau o dugoci 17,8 km, a take : jazu Kurzyniec, luzy Wokuszek, jazu i luzy Dbrwka oraz luzy Niemnowo wraz z dobudowaniem dodatkowej czwartej komory tej luzy.

Ten eglowny szlak wodny czy Biebrz (dopyw Narwi) z Niemnem. Wykorzystuje pasmo jezior Augustowskich oraz doliny dwch rzek ? Netty i Czarnej Haczy.
czna dugo Kanau wynosi ponad 101,2 km z czego 80 km na terytorium Polski, 17,8 na terytorium Biaorusi a 3,4 km stanowi odcinek graniczny.

Kana ma 18 luz, z czego w Polsce jest 14 luz, z ktrych 9 luz zachowao si w niezmienionym ksztacie technicznym do dzi. Umoliwiaj one pokonanie rnicy poziomw wynoszcej 54,04 m.

luzy miay pikny wystrj architektoniczny w barwach narodowych. Komory wykadano czerwon ceg, zwieczenia komr byy biae. Na kadej luzie znajdowaa si wmurowana w cian kamienna tablica z dat i nazwiskiem kierownika budowy.
Kana Augustowski zasilany jest przez wody Czarnej Haczy (ktra czy si z Kanaem we wsi Rygol) oraz rzeki Rospudy. Od wschodniej granicy pastwa Kana poprowadzony jest w kierunku zachodnim do Augustowa, a nastpnie do poczenia z Biebrz we wsi Dbowo.

Na szlaku Kanau Augustowskiego znajduje si 12 jezior: Mikaszwek, Mikaszewo, Krzywe, Paniewo, Orle, Gorczyckie, Serwy, Studzieniczne, Biae, Necko, Rospuda i Sajno. Szlak wodny Kanau Augustowskiego tworzy: 45 km sztucznych przekopw, 35 km uregulowanych koryt rzecznych i 22 km jezior.

luzy kanau Augustowskiego


? luza Dbowo - "Budowa porucznik inenierw Przyrembel 1826 - 1827" jednokomorowa, betonowo - ceglana. Ze zniszcze wojennych zostaa wyremontowana w 1946 r., a w latach 1997-2003 bya poddana gruntownej renowacji. Rnica poziomw wody 3,11 m. Zamykana drewnianymi wrotami.

Wymiary komory 43,56 x 6,04 m. Napd rczny. W ssiedztwie luzy jest jaz zastawkowy oraz upust wykorzystywany do napdzania maej elektrowni wodnej. Czci zespou luzy s zabudowania luzowego z pocztku XXw.

luza Dbowo w zimie luza Dbowo w zimie

Widok na kana z mostu nad luz Dbowo w zimie. Fot: Dariusz Mitas


? luza Sosnowo - "Budowa porucznik inenierw Korczakowski 1835 - 1836"

Wobec zniszczenia w 1944 roku poprzedniej oryginalnej luzy, zostaa wybudowana w nowym ksztacie technicznym w 1948 r. Stalowe wrota spitrzaj wody Kanau Nowego. Rnica poziomw wody 2,36 m. W pobliu znajduje si upust zastawkowy, sucy do zrzutu nadmiaru wody do rzeki Netty.

Widok ze luzy Sosnowo na most. Fot: Dariusz Mitas

Widok ze luzy Sosnowo na kana w zimie. Fot: Dariusz Mitas Widok ze luzy Sosnowo na kana w  lecie. Fot: RZGW Warszawa



? luza Borki - "Budowa porucznik inenierw Korczakowski - 1835 - 1836"

Odbudowana od podstaw w 1948 r. po zniszczeniach wojennych. Betonowa, jednokomorowa. Wymiary komory 47,05 x 6,20 m. Zamykana stalowymi wrotami wspornymi, napeniana przez kanay obiegowe.

Napd rczny. Max spad 3,19 m.


? luza Biaobrzegi - "Budowa porucznik inenierw Korczakowski - 1825"

W roku 1960 wybudowano now luz przesunit o ~ 300 m w stosunku do pierwotnego umiejscowienia. Spad max 2,38 m. Jest to betonowa konstrukcja, zamykana stalowymi wrotami. Napenianie i oprnianie komory odbywa si jak w oryginalnych obiektach z XIX wieku. Jezioro Sajno pitrzone jest jazem Biaobrzegi. Obok zlokalizowany jest upust myski ? obecnie nieczynny. Budynek myna wodnego funkcjonuje jako zajazd.


? luza Augustw - ?Budowa por. in. Jodko ? 1825 ? 1826? Po II wojnie wiatowej w 1947 r. wybudowano now luz (dawna ulega zniszczeniu), a most zwodzony zastpiono nowym elbetowym. Jest luz jednokomorow wykonan z betonu o spadzie 2,99 m. Na sztucznie uformowanym pwyspie s zlokalizowane port i przysta. Jaz pitrzcy steruje dopywem z jeziora Necko do jeziora Sajno. Gwnym celem pitrzenia jest stworzenie rezerwy retencyjnej do zasilania Kanau Augustowskiego na odcinku Augustw ?Dbowo oraz bezporednia alimentacja przepywu rzeki Biebrzy.
luza Augustw. Fot: Dariusz Mitas

? luza Przewi - "Budowa porucznik inenierw Szultz 1826 - 1827"

Jest to konstrukcja oryginalna z lat 1826-1827, czca jezioro Biae ze Studzienicznym. Od przebudowy zmienia jedynie parti licow i domek luzowego z 1825 r., ktry zamieniono na obszerny murowany dworek. luza jest usytuowana na 140-metrowym kanaliku, jej dugo uytkowa wynosi 46,17 m, a szeroko 5,96 m. Spad jest niewielki ? 1,41 m, a czas luzowania wzgldnie krtki - 11 minut. Jej gwnym budowniczym by August Szultz, jeden z najgoniejszych inynierw polskich. Po powstaniu listopadowym, na emigracji - agent polityczny demokratw na Bliskim Wschodzie. Po przejciu na mahometanizm i przyjciu nazwiska Jussuf-aga doradca rady przybocznej paszy egipskiego.


? luza Swoboda - "Budowa kpt. in. Lelewel 1826 - 1827"

luz wybudowa Jan Pawe Lelewel - brat historyka Joachima Lelewela. Obiekt by modernizowany w latach 1964-1966. Wstawiono wwczas stalowe wrota, poruszane rcznymi korbowymi mechanizmami, podog drewnian zastpiono betonow, umocniono brzegi awanportw oraz wykonano zamiast zwodzonego ukowy mostek. Ostatecznie zrezygnowano z systemu korbowego i wprowadzono powtrnie dyszle, ktrymi otwierane s do dnia dzisiejszego cikie podwoje luzy.

Komora pozwala pokona rnic poziomw wody wynoszc max 2,05 m.
Fot: RZGW Warszawa

Dugo uytkowa luzy to 45,77 m, a szeroko 5,95 m.


? luza Gorczyca - Nie zachowaa si tablica pamitkowa na luzie. luza zostaa wybudowana przez kapitana Sztabu Gwnego Jerzego Arnolda w 1828 roku. luza zostaa uszkodzona w roku 1831, gdy przy mocie starli si polscy krakusi Szarkowskiego z wojskami rosyjskimi pk Annenkowa. Powane dewastacje przyniosa take I wojna wiatowa - efektem trafienia pociskiem artyleryjskim jest brak tablicy ku czci gwnego budowniczego luzy. Drewniane wrota zostay spalone podczas dywersji w 1944 dokonanej przez partyzantw AK. Pniej przez pewien czas nad luz przebiegaa linia frontu. Wszystko to doprowadzio do trwaych uszkodze obiektu, ktry w latach 1947-1948 przeszed gruntowny remont. Swj obecny wygld uzyskaa w wyniku prac renowacyjnych przeprowadzonych w latach 1999 ? 2000. Jej dugo uytkowa to 43,23 m,

szeroko - 5,95 m. Spad max wynosi 3,26 m.


? luza Paniewo - "Budowa por. inenierw Horain 1826 - 1827" luza Paniewo skada si z dwch komr i ma imponujce rozmiary - dugo uytkowa - 44,41 i 43,64 m, szeroko 6,40 m. Pokonuje znaczny spadek poziomu - 6,69 m - std konieczno budowy dwch komr. Wysoko cian luzy przekracza 10 m. luza zostaa wybudowana w 1826-1828 r. przez porucznika inynierw Michaa Horaina. Horain by cenionym specjalist od hydrotechniki i kolejnictwa. luza ulega czciowemu zniszczeniu podczas udanej akcji partyzantw w 1944 r. (wysadzenie wrt i krawdzi gw). luza posadowiona na drewnianym ruszcie palowym (sabonone podoe) podlegaa nasilajcemu si procesowi filtracji i wskutek destabilizacji podoa naruszona bya jej stateczno. Nie udaa si prba ratowania zabytku zastrzykami betonowymi. Zostaa wic rozebrana, a na jej miejscu wybudowano w latach 1974 ? 1979 now, zachowujc zabytkowy charakter obiektu.
Fot: RZGW Warszawa

? luza Perku - "Budowa por. Kwatermistrzostwa Generalnego Pidzicki 1827 - 1828". luza Perku, jednokomorowa, na kanale bocznym usytuowano upust szandorowy. Pitrzenie 3,21 m. luza pooona na Kanale midzy jeziorami Krzywym i Mikaszewem znajduje si na 63 km drogi wodnej. Budynek operatora luzy odnowiono wedug wzorca z 1921r.
Fot: RZGW Warszawa

? luza Mikaszwka - "Budowa por. in. Korczakowski 1828"

Spad max wynosi 2,74 m. Wymiary komory luzy s podobne do innych luz Kanau Augustowskiego - dugo uytkowa 43,31 m, szeroko 6,05 m. Po II Wojnie wiatowej istniejcy most zwodzony zosta zastpiony staym, elbetowym.

? luza Sosnwek - "Budowa por. inenierw Jodko 1828". Konstanty Jodko sub w powstaniu listopadowym zakoczy w stopniu podpukownika. Jako inynier cywilny, u schyku ycia sta si uznanym specjalist od uspawniania Wisy. luza Sosnwek to luza jednokomorowa o spadzie 3,28 m. Na kanale bocznym istnieje upust szandorowy konstrukcji murowanej.

? luza Tartak - "Budowa in. I. Szeffer 1837 - 1838 (cywilny)." zasuony przy budowie kolei warszawsko - wiedeskiej. Nazwa luzy wywodzi si od starego tartaku nalecego do skarbu litewskiego. luza Tartak jest obiektem jednokomorowym o spadzie max 2,02 m. Na kanale bocznym usytuowany jest jaz murowany, zastawkowy. Jedynym budynkiem zachowanym w stanie oryginalnym z czasw budowy Kanau jest dawny dworek nadzorcy ? obecnie siedziba operatora. Sta si on wzorcem dla innych wznoszonych stranicwek (Paniewo, Rygol).
Fot: RZGW Warszawa

? luza Kudrynki - "Budowali porucznicy inenierw Bieliski i Horain ? 1828 -

1829 r." Edward Tadeusz Bieliski by adiutantem generaa Hanke, adiunktem Komitetu Artylerii i Inynierw, prowadzi zakad cementowniczy w Biaobrzegach. luza Kudrynki jest obiektem jednokomorowym o spadzie max 2,17 m. Na kanale bocznym istnieje jaz murowany, zastawkowy.
Obecnie na luzie wykonywane s prace remontowe, ktrych zakoczenie planowane jest na czerwiec 2007 roku.

? luza Kurzyniec - "Budowa fundamenta por. in. K. Jodko, ukoczy podp. in. F. Wielhorski 1829 r." Od 1939 roku bya nieczynna. Niegdy spitrzaa wod o 2,98 m. luza Kurzyniec, jednokomorowa, jest luz lec w cigu granicy polsko - biaoruskiej . luza czciowo zniszczona jest obecnie rekonstruowana przez stron polsk. Zakoczenie rekonstrukcji w czerwcu 2007 roku. Jaz Kurzyniec zlokalizowany na terytorium Biaorusi zosta ju odbudowywany przez stron biaorusk.

? luza Wokuszek - "Budowa porucznik inenierw Korczakowski

w 1829 r." Usytuowana na obszarze Republiki Biaoru zostaa odbudowana przez stron biaorusk w latach 2005 - 2006 roku.

Jaz Wokuszek pooony na granicy Polski i Biaorusi jest obecnie rekonstruowany ? koniec prac w 2007r.

? luza Dbrwka "Budowa kapitan kwatermistrz Arnold w 1829 r.". Od II wojny wiatowej do 2004 roku bya wyczona z eksploatacji. W ramach prowadzonej obecnie rekonstrukcji Kanau Augustowskiego na odcinku granicznym i biaoruskim zostaa przez Biaorusinw wyremontowana w latach 2005 ? 2006 i funkcjonuje ju jako obiekt eglugowy. Odbudowano rwnie jaz Dbrwka przepuszczajcy wody powodziowe rzek Czarnej Haczy i Wokuszanki w kierunku luzy Niemnowo, ktrych nadmiar odprowadzany jest zlokalizowanym na odcinku Dbrwka ? Niemnowo jazem Czortek (zrekonstruowanym w okresie 2005 ? 2006) do starego koryta Czarnej Haczy wpadajcej do Niemna poniej Kanau Augustowskiego.

? luza Niemnowo - miaa dwie tablice metalowe, ktre zaginy.

Pierwotnie trzykomorowa luza Niemnowo jest ostatni luz Kanau Augustowskiego przed jego poczeniem z rzek Niemen. Rekonstrukcj luzy Niemnowo nieczynnej od 1939 roku przeprowadzono w latach 2004 ? 2006. Dobudowano wwczas czwart komor, suc do poczenia Kanau Augustowskiego z Niemnem przy stanach niwkowych rzeki. Powodem tego stanu rzeczy bya zmiana trasy rzeki i warunkw przepywu ? likwidacja zakola, erozja denna i obnienie stanw niskich.

W odlegoci okoo 1,5 km powyej luzy znajduje si jaz Kurkul, picioprzsowy, sucy do odprowadzenia nadmiaru wody ze stanowiska Dbrwka - Niemnowo do cieku naturalnego pyncego od miejscowoci Ostasza i wpadajcego do rzeki Niemen powyej poczenia z Kanaem Augustowskim. Pitrzenie i odpyw z jazu Kurkul wykorzystano do budowy elektrowni wodnej.
Walory turystyczne

Kana Augustowski przebiega przez wyjtkow krain ?Zielonych Puc Polski?, krain gdzie zachowao si do naszych czasw wiele cennych okazw przyrody, ktre mona tu pozna i podziwia. Jest to unikatowa kraina wielkich puszcz, piknych jezior i rzek, dzikich bagien i torfowisk. Wspaniaa szata rolinna, zachowane gatunki zwierzt zagroonych wyginiciem z najdalej wysunitymi na zachd stanowiskami ich wystpowania. Kana i otaczajca go puszcza jest rajem dla wszelkich zwierzt, ktrych byt zwizany jest z wod.

Ssaki reprezentowane s przez du populacj jeleni i saren. Na terenach podmokych i bagiennych yje najwikszy z naszych zwierzt kopytnych - o. S tu dziki. Spord drapienikw wystpuj tutaj wilki, lisy i rysie oraz przybye z Azji - jenoty. W Czarnej Haczy i Kanale Augustowskim wystpuje wydra, ostrona, pochliwa i zwinna.

Bezporednio po zachodzie soca mona wypatrze polujce na owady nietoperze.

Bardzo licznie reprezentowane s ptaki wodne. W trzcinach gnied si trzciniaki, s tu urawie, nie brak krla nurkowania - zimorodka. Pytka woda zbiornikw retencyjnych przy luzach jest miejscem erowania czapli siwej i nienobiaych abdzi niemych.

Wok siedzib ludzkich na dachach i supach energetycznych gniazduj bociany biae.

Ptaki drapiene tego rejonu to: jastrzbie, krogulce, myszoowy oraz Kanie rdzawe. Wystpuje tu rwnie orze bielik, krl pierwotnych puszcz i jezior.

Najwikszy tutejszy gryzo to bbr europejski. Sztucznie wprowadzona populacja w latach 80-tych XX w. pomoga odnowi si liczebnie i genetycznie gincym miejscowym bobrom.

Gady tego regionu to: zaskroniec, mija zygzakowata, padalec i jaszczurka zwinka. Spord pazw najliczniej wystpuje aba mieszka, trawna, zielona, oraz ropucha szara. W zbiornikach wodnych wdkarze mog poawia szczupaki, okonie, liny, pocie, leszcze i wzdrgi. W ostatnich latach czysto wody w Czarnej Haczy i jej dopywach poprawia si na tyle, e zosta wpuszczony do tych wd narybek pstrga potokowego.

Kraina ta jest reliktem, ktry ma szans przetrwa dla przyszych pokole. Puszcza Augustowska, przez ktr przebiega szlak wodny Kanau Augustowskiego stanowi cz dziewiczych ostpw lenych, rozcigajcych si niegdy pomidzy Mazowszem, Rusi i Litw. Tereny jej tworz ciekaw i barwn mozaik kulturow. Od wiekw pogranicza Polski pnocno-wschodniej byy obszarem wpywu wielu kultur, wzajemnie przenikajcych si i tworzcych lokalny koloryt ziemi augustowskiej. Obok Polakw, Litwinw, Biaorusinw i Ukraicw mieszkaj tu take staroobrzdowcy rosyjscy i muzumascy Tatarzy, a wrd nazw rzek, jezior i osad pozostay lady redniowiecznych mieszkacw tych terenw - Jawingw.

Nad Kanaem Augustowskim znajduj si interesujce zabytki archeologiczne. Najciekawsze z nich to: obozowiska kultury widerskiej z pnego paleolitu w Mikaszwce, osady neolityczna i wczesnoredniowieczna w Paskiej, zespoy osad i obozowisk z epoki kamiennej w Biaobrzegach i w Polkowie, stanowisko wielokulturowe i huta elaza w Gorczycy oraz cmentarzysko ciaopalne w Nettcie. W krajobraz strefy Kanau wpisuj si liczne krzye, kapliczki przydrone i nadrzewne. W najbliszym ssiedztwie Kanau znajduj si ruiny ? synnej linii Mootowa - pasa umocnie rosyjskich cigncych si wzdu granicy z Niemcami wytyczonej po podziale Polski dokonanym przez okupantw w 1939 roku. Umocnienia budowane byy w wielkim popiechu od jesieni 1939 r. a do wybuchu wojny sowiecko niemieckiej. Linia schronw bojowych i innych umocnie cigna si od Batyku poprzez okolice Pogi na Litwie a za Przemyl na poudniu Polski.

Dzi Kana Augustowski stanowi per niepowtarzalnej urody wrd szlakw wodnych Europy. Daje moliwo podziwiania tej wspaniaej przyrody, obcowania z ni na wycignicie rki, zmierzenia si z ni, moliwo poznania kultury i historii tych ziem. Spywy wzdu Kanau byy jedn z ulubionych rozrywek Ojca witego Jana Pawa II, ktry podczas swej pielgrzymki do Polski w 1999 roku przepyn Kanaem z Augustowa do luzy Gorczyca, co upamitnia kamienny pomnik. Ojciec wity odwiedzi rwnie sanktuarium w Studzienicznej.

Kana ocala w swym zabytkowym ksztacie jedynie dlatego, e nie zosta wczony do systemu handlowych szlakw wodnych na tak skal na jak przewidywali to jego projektanci i przez wiele lat peni jedynie funkcj wodnego szlaku turystycznego. Dzi nadal pynie przez pradawn puszcz i stanowi wraz z Czarn Hacz jeden z najciekawszych w Europie szlakw turystycznych, a poczenie Kanau Augustowskiego z Niemnem pozwoli nie tylko podrowa drog wodn na Biaoru ale rwnie otworzy wodniakom szlak na rzeki i jeziora Litwy i otwy.

Starania o wpisanie Kanau Augustowskiego na list UNESCO rozpoczy si ju w 1997 roku. Pod koniec 2003 roku Biaoru zadeklarowaa gotowo przyczenia si do projektu. Po wschodniej stronie granicy zaczy si prace remontowe przy luzach.

Aktualnie strona polska prowadzi prace majce na celu przywrcenie stanu dronoci granicznemu i przygranicznemu odcinkowi Kanau oraz przywrcenie dobrego stanu technicznego zlokalizowanym tam luzom i budowli pitrzcej.

Biorc pod uwag zaawansowanie prac przy remoncie Kanau, jak rwnie zawarte w czerwcu 2005 r. porozumienie pomidzy Rzdem Rzeczypospolitej Polskiej i Rzdem Republiki Biaoru w sprawie rekonstrukcji granicznego odcinka Kanau Augustowskiego Komitet wiatowego Dziedzictwa UNESCO wpisa Kana Augustowski 20 marca 2006 r. na list zabytkw oczekujcych na uzyskanie statusu obiektu wpisanego na List wiatowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.

Prace remontowe odcinka granicznego zakocz si w listopadzie 2007 roku, a wtedy Kana - niezwyky przykad harmonii obiektu technicznego z przyrod, bdzie mg by wpisany na List wiatowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.
Image
Fot: Dariusz Mitas


Tablica pamitkowa przy luzie AugustwLiteratura:

?Kana Augustowski Arcydzieo Rk Ludzkich i Natury? - Wydawnictwo Modkowski Toru 2005 r. pod redakcj Krzysztofa Modkowskiego, Wojciech Batura i Jan Bekot.

Helena Morawska-Ciesielska: 175 lat Kanau Augustowskiego. Gospodarka Wodna 1998 r. nr 12 , 1999 r. nr 1.

Stanisaw Konior: Kana Augustowski, km 80 (granica pastwowa) ? km 102 (Niemnowo), Giycko, sierpie 1997r .

Poprawiane: wtorek, 27 września 2011 12:58
Darecki

Darecki

Organizator rejsu Mazury Amsterdam Mazury (Orionem do Amsterdamu). Twrca portalu Kanaly.Info. Wielbiciel Fiatw 126p.

Strona www: kanaly.info

Najnowsze artykuły autora Darecki

komentarze

+1 ja 2010-05-25 09:13 #1
-1 ja2 2010-05-25 09:13 #2
+1 jarek 2010-05-25 09:13 #3
-1 Ireneusz Kardel 2010-05-25 09:14 #4
-1 klaudia 2010-05-25 09:14 #5
nie na temat ale ujdzie
-1 Darek 2010-05-25 09:15 #6
0 Darek 2010-05-25 09:15 #7
+1 Pawe 2010-05-25 09:16 #8
0 Jerzy Berowski W-wa 2010-05-25 09:16 #9
-1 Piotr 2010-05-25 09:16 #10
-1 olgierd oarek 2010-05-25 09:17 #11
-1 zradomia 2010-05-25 09:19 #12
+1 Piotr z Augustowa 2010-05-25 09:20 #13
+1 Marek 2010-05-25 09:20 #14
+1 Go 2011-09-20 13:02 #15
0 nieuk 2011-09-20 13:03 #16
0 Go 2011-09-20 13:03 #17
Bardzo ciekawe informacje
+3 A. Gromadzki 2011-09-20 13:04 #18
+1 kasia 2011-12-10 11:04 #19
panie dziadku prosze o kontakt :D kasia
na górę